Çok eski bir yerleşim yeri olan Basret köyü Gabar dağının zirvesindedir. Yayvan bir yamaca kurulan köyün aşağı tarafında; hiçbir zaman suyu kurumayan bir dere akmaktadır. Zirvelerin eriyen karlarının suları ile bereketleniyor adeta. Buz gibi soğuk ve cam kadar berrak bir su! Yüz yıllar öncesinden yakın bir tarihe kadar köy ve yöre halkı derenin kenarına kurulan tarihi su değirmeninde zahirelerini öğütürlermiş. Bugün o değirmen o berrak sularla çarklarını döndürmüyor maalesef! Tedrisat mekanları yıkık mahzun ve sessidirler. Köyde sadece kuş sesleri ve ağaçların hışırtısı işitiliyor.

İlk kurulan eski Basret köyü çok kalabalıkmış. Deniliyor ki köy İbrahim Edhem hazretlerinin köyü imiş. İbrahim Edhem’in Basret’e geldiği rivayet edilir. Zamanla eski köy terk edilmiş ve uzun yıllar sahipsiz kaldığı için yapılar yıkılmış, toprağa karışmış, köy yeri otlak ve mera şeklini almış. Toprak ve meraları çok verimli olduğu için çevredeki iki büyük aşiret eski Basret mülkünü paylaşamamışlar. Bu iki aşiretten biri Hacı Aliya, diğeri de Dêrşew aşiretleridir. O tarihlerde Cizre’de ikamet eden Şeyh Halidê Cezeri’nin Bağdat’ta ki Şeyhi Şeyh Halid-i Bağdadi: Şeyh Halidê Cezeri’ye haber gönderiyor ve diyor ki Cizre’den çık Gabar dağlarında ki köylerde irşada başla? Bölgede ki aşiretlere, köylere tarikatı anlat. Oralarda ilim medreselerini inşa et. Bunun üzerine Şeyh Halidê Cezeri hemen Cizre’yi terk ediyor ve Kêrxer köyünde iki yıl irşadda bulunuyor. Dêrşew aşireti ve Hacı Aliya aşiretinin büyük bir kısmı Şeyh Halidê Cezeri’nin tarikatına giriyorlar. Şeyhlerini çok seviyorlar. Bu arada Şeyhlerine diyorlar ki aramızdaki bu arazi anlaşmazlığını çözün. Basret köyüne gelmesini, artık Basret’te ikamet etmesini istiyorlar. Şeyh Halidê Cezeri kabul ediyor ve 1800’li yıllarda davalı arazinin ortasına yeni Basret köyünü (şimdi ki köy) kuruyor. Bu arada anlaşmazlıkta çözülmüş oluyor. Bu durumdan iki aşirette çok memnun kalıyor.

Şeyh Halidê Cezeri yeni Basret’i kurduktan sonra Cami ve dergahlar ilim ehli ile doluyor. Bölge insanı adeta Basret dergahlarına akın ediyor. Şeyh Halid Cezeri Nakşibendi tarikatını tüm coğrafya ya yayıyor. Çok sayıda halifesi oluyor. Üç önemli ve büyük halifesinden bahs edeceğiz. Bu üç halifesi aynı zamanda Şeyh Halidê Cezeri’nin damatları da oluyor. Çünkü Şeyh Halidê Cezeri’nin üç kızı vardı. Bu üç kızını üç halifesi ile evlendiriyor.

Bu halifelerden bir tanesi Şeyh Salihê Sıpki’dir. Şeyh Salihê Sıpki Ağrı Patnosludur. Şeyhi vefat ettiğinde Basret’te ki tarikat ve irşad müessesesini kendisi devam ettiriyor. Çünkü Şeyhi Şeyh Halidê Cezeri Şeyhlik vekaletini ona veriyor. Şey Salihê Sıpki Şeyh Halid’in bir kızı ile evlidir.

Diğer büyük halifelerden birisi de Şeyh İbrahimê Biloni’dir. Bu halifesi de Şeyh Halidê Cezeri’nin damadıdır. Üçüncü büyük halifesi de Şeyh Hamıdê Mêrdini’dir. Bu halifesi de Şeyhinin damadıdır. Büyük halifeleri dememizden kastımız bu halifeleri tarikatı hep canlı tutmuş. Binlerce talebeye ders vermiş, yüzlerce icazet vermiş, icazet törenleri tertiplemiş. İçtimai, hukuki ve fıkhi alanlarda kitaplar neşretmiş halifelerdir.

Özellikle Şeyh Salihê Sıpki Şeyhlik vekaletini Şeyhi Şeyh Halidê Cezeri’den aldıktan sonra tarikatta büyük ilerleme sağlamış. Şeyh Halitê Cezeri yaşlanınca Damadı ve halifesi olan Şeyh Salihê Sipki’yi yanına çağırır ve diğer halife ve hocaların yanında Şeyhlik unvanını kendilerine devretmiş. Şeyh Salihê Sıpki’nin mezarının içerisinde olan kubbesi Basret köyünde hala ayaktadır.

Diğer bir yazımızda türbesi Basret köyünde olan ve mezarının üstünde ki kubbesi hala ayakta olan Şeyh Haidê Zıbari’yi anlatacağız.

Kaynak: Seyyid Şeyh Bahattin ORAN