Mesut BALTA
Başkasının Hayatını İzlerken Kendi Hayatını Kaybetmek
Sosyal medya, insanlığın iletişim biçimini değiştirmekle kalmadı; zamanla insanların kendilerine, çevrelerine ve hayatın gerçek değerlerine bakışını da dönüştürdü. Bir zamanlar haberleşmek, bilgi edinmek ve dostlarla iletişim kurmak amacıyla kullanılan dijital platformlar, bugün milyonlarca insanın hayatını kıyaslama, beğeni arayışı, gösteriş ve tüketim ekseninde şekillendiren devasa bir vitrine dönüştü.
En büyük tehlike, sosyal medyanın insanlara başkalarının hayatlarını göstermesi değil, bu hayatları gerçek hayatın ölçüsü haline getirmesidir.
Bir insan sabah gözlerini açar açmaz telefonuna uzanıyor, gün içerisinde defalarca ekranını kontrol ediyor, akşam yatağa girdiğinde ise kendi hayatını yaşamaktan çok başkalarının hayatlarını izleyerek zaman geçiriyor. Tatiller, lüks otomobiller, pahalı restoranlar, kusursuz görüntüler, gösterişli evler, mutlu aile tabloları ve sürekli başarı hikâyeleri… Ekranlarda sunulan bu görüntüler, çoğu zaman gerçeğin tamamını değil, hayatın özellikle seçilmiş, düzenlenmiş ve pazarlanmış parçalarını temsil ediyor.
Ancak insan zihni, gördüğü bu görüntülerin birer vitrin olduğunu unutabiliyor. Başkasının birkaç saniyelik mutluluğunu kendi hayatının bütününe karşı ölçmeye başlıyor. Bir başkasının tatil fotoğrafını kendi sıradan günleriyle, bir başkasının kazancını kendi emeğiyle, bir başkasının gösterişli yaşamını kendi imkânlarıyla kıyaslıyor. Böylece sahip olduğu güzellikler zamanla görünmez hale geliyor.
İnsanın elindeki nimet, başkasının vitrini karşısında değersizleşiyor.
Sosyal medyanın en büyük tahribatı belki de tam burada başlıyor. İnsanlar gerçekte sahip olmadıkları hayatlara özlem duymaya başlarken, sahip oldukları hayatların kıymetini kaybediyorlar. Aileyle geçirilen bir akşam, çocukların büyümesi, dostlarla yapılan bir sohbet, sıradan bir yürüyüş, huzurlu bir ev ve emekle kazanılmış bir yaşam; sürekli daha fazlasını gösteren dijital dünyanın karşısında yetersizmiş gibi algılanabiliyor.
Oysa sosyal medyada gördüğümüz insanların hayatları, çoğu zaman yaşadıkları hayat değil, göstermek istedikleri hayatın bir bölümüdür. Kimse bütün yorgunluğunu, borcunu, korkusunu, yalnızlığını, başarısızlığını ve iç çatışmasını aynı ölçüde paylaşmıyor. İnsanlar gerçek hayatın bütün yükünü yaşarken, dijital ortamda çoğunlukla onun parlatılmış yüzünü sergiliyor. Biz ise bu seçilmiş görüntüleri gerçekliğin bütünü sanarak kendi hayatımıza haksızlık ediyoruz.
Bu durum yalnızca zaman kaybı değildir. İnsanların düşünme biçimini, beklentilerini, ilişkilerini ve mutluluk anlayışını etkileyen bir kültürel dönüşümdür.
Beğeni sayıları, takipçi miktarı ve görünürlük, giderek insanın kendisini değerlendirme ölçülerine dönüşüyor. Bir düşüncenin doğruluğundan çok kaç kişiye ulaştığı, bir davranışın anlamından çok ne kadar ilgi gördüğü, bir insanın değerinden çok ne kadar görünür olduğu önemsenebiliyor. Görünmeyen emek, sessiz başarı ve gösterişsiz hayat giderek değersizleştiriliyor.
Dahası, sürekli uyarılmaya alışan zihin, hayatın doğal ritmine tahammül etmekte zorlanıyor. Uzun bir kitabı okumak, derin bir sohbet yapmak, bir konu üzerinde düşünmek, sabırla çalışmak ve bir hedefe yıllar içinde ulaşmak; saniyeler içinde değişen görüntülerin, kısa videoların ve hızlı tüketilen içeriklerin arasında giderek daha zor hale gelebiliyor. Her boşlukta telefona yönelen insan, kendi düşünceleriyle baş başa kalma becerisini de kaybedebiliyor.
Bir toplumun dikkatini sürekli dağıtmak, o toplumun düşünme kapasitesini zayıflatmanın en sessiz yollarından biridir.
Özellikle genç kuşaklar açısından mesele daha da ağırdır. Henüz kendi kimliğini, değerlerini, hedeflerini ve hayat anlayışını oluşturmaya çalışan gençler; dijital dünyanın sürekli sunduğu güzellik, başarı, zenginlik, popülerlik ve kusursuzluk görüntüleri arasında kendilerini yetersiz hissedebiliyor. Gerçek hayatta sabır gerektiren süreçler, sosyal medyada anlık başarılarla karşılaştırılıyor. Emek vermeden elde edilmiş gibi sunulan zenginlikler, kısa sürede ulaşılan şöhretler ve ölçüsüz tüketim kültürü, gençlerin beklentilerini gerçek hayatın sınırlarından uzaklaştırabiliyor.
Böyle bir ortamda insan, kendisini geliştirmek yerine kendisini sergilemeye; üretmek yerine görünmeye; öğrenmek yerine dikkat çekmeye yönelme riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Sosyal medya aynı zamanda ilişkileri de dönüştürüyor. İnsanlar aynı masada otururken birbirlerinden uzaklaşabiliyor, bir araya geldikleri anları yaşamak yerine kaydetmeye çalışıyor, bir manzarayı görmekten çok paylaşılacak fotoğrafını çekmeye önem verebiliyor. Yaşanan an, hatırlanacak bir deneyim olmaktan çıkıp başkalarına gösterilecek bir içeriğe dönüşüyor. Bazen bir akşamın güzelliği, o akşam kaç kişinin gördüğüyle ölçülmeye başlanıyor.
Elbette sosyal medya bütünüyle kötü değildir. Bilgiye ulaşmak, toplumsal dayanışma oluşturmak, eğitim, iletişim, üretim ve fikir paylaşımı için güçlü bir araçtır. Sorun teknolojinin kendisinden çok, kontrolsüz kullanımın insan hayatında oluşturduğu bağımlılık, kıyaslama kültürü ve değer aşınmasıdır.
Teknoloji insanın hizmetinde olduğu sürece bir imkândır. İnsan onun esiri olduğunda ise bir yük haline gelir.
Belki de artık kendimize şu soruyu sormalıyız: Başkalarının hayatını izlemek için harcadığımız zamanın ne kadarında kendi hayatımızı gerçekten yaşıyoruz?
Çünkü hayat, ekranın dışında akmaya devam ediyor. Çocuklarımız büyüyor, dostluklarımız değişiyor, ailemiz yaşlanıyor, zaman geçiyor, fırsatlar kayboluyor. Başkalarının yapay mutluluk görüntülerine bakarken kendi gerçek mutluluklarımızı fark etmeden tüketiyoruz.
İnsan, başkasının hayatını seyretmek uğruna kendi hayatını ihmal etmemeli. Mutluluk, herkesin gördüğü bir hayat kurmak değil; kimsenin görmediği anlarda da değerli, anlamlı ve huzurlu bir hayat yaşayabilmektir.
Belki de bu çağın en büyük özgürlüğü, her şeyi görmek değil; neye bakmayacağını bilmek, her şeyi takip etmek değil; kendi hayatının izinden yürümektir.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.