İnsan ve dünya değişiyor; ancak insanın temel kaygıları pek değişmiyor. Yaklaşık 2 bin yıl önce Roma İmparatoru ve Stoacı filozof Marcus Aurelius, savaşların, salgınların ve kişisel kayıpların ortasında kendisi için bazı notlar kaleme aldı. Bu notlar daha sonra Meditations adıyla yayımlandı.
Bugün hâlâ anlamını koruyan bu düşüncelerin temelinde önemli bir ayrım var: Neyi kontrol edebiliriz, neyi edemeyiz?
Başkalarının ne düşündüğünü, nasıl davranacağını, bir işin sonucunu veya gelecekte ne olacağını tamamen kontrol edemeyiz. Buna rağmen çoğu zaman enerjimizi tam da bu konular için tüketiyoruz. Stoacı yaklaşım ise dikkatimizi kendi seçimlerimize, davranışlarımıza ve tepkilerimize yöneltmemizi öneriyor.
Bir başka önemli hatırlatma ise her şeyin geçici olduğu. Başarılar, başarısızlıklar, sorunlar ve hayal kırıklıkları zamanla değişiyor. Zor bir anın içinde kendimize “Bir yıl sonra bunun benim için ne kadar önemi olacak?” diye sormak, olaylara daha sağlıklı bir perspektiften bakmamıza yardımcı olabilir.
Kaygının bir başka kaynağı da henüz gerçekleşmemiş olayları bugünden yaşamaktır. Gelecekte yaşanabilecek sorunları zihnimizde tekrar tekrar canlandırmak, bugünün enerjisini tüketir. Oysa gelecek geldiğinde, o günün şartlarına göre hareket edebiliriz. Henüz gelmemiş savaşların yükünü bugünden taşımamak gerekir.
İnsan ilişkilerinde de benzer bir yaklaşım geçerlidir. Kaba, bencil veya anlayışsız insanlarla karşılaşmak hayatın bir parçasıdır. Onların davranışlarını her zaman değiştiremeyiz; fakat kendi tepkimizi yönetebiliriz.
Stoacılığın belki de en önemli mesajı ise bilmenin tek başına yeterli olmadığıdır. Sabırlı olmayı bilmek başka, gerçekten sabırlı davranmak başkadır. Öfkeyi kontrol etmenin önemini anlamak başka, öfkelendiğimiz anda bunu uygulamak başkadır.
Bu nedenle güne birkaç dakikalık bir düşünmeyle başlamak bile faydalı olabilir:
Bugün kontrolümde olan nedir? Kontrolüm dışında olan nedir? Karşıma çıkabilecek zorluklara nasıl karşılık vermek istiyorum?
Ve belki de en önemli soru:
“Bugün, gelecekte daha güçlü ve daha iyi bir insan olmak için ne yapabilirim?”
Yaklaşık 2 bin yıl önce yazılmış bu düşüncelerin hâlâ güncelliğini koruması tesadüf değil. Çünkü teknoloji ve yaşam biçimleri değişse de insanın belirsizlikle, kaygıyla ve kendi iç dünyasıyla mücadelesi değişmiyor.
Hayatı bütünüyle kontrol edemeyiz. Fakat hayat karşısındaki duruşumuzu seçebiliriz.