İlişki Yoluyla Suç

Guilt by association (İlişki Yoluyla Suç) bir kişinin kendi yaptıklarından değil ilişkili olduğu düşünülen kişi veya gruplar üzerinden suçlu kabul edilmesi durumunu ifade eden ilginç bir kavramdır. Bu olguda bireyin sorumluluğu doğrudan kanıtlanmazsa bile bunun yerine sosyal, politik ya da sembolik bağlantılar suçluluk yüklemek için kullanılır.
*
Bu tür bir sonuç çoğu zaman mantıksal bir yanlış olarak değerlendirilir. Çünkü bir kişinin bir başkasıyla aynı ortamda bulunması, onunla tanışması veya ortak bir fotoğrafta yer alması o kişinin yaptıklarını desteklediğini ya da kabul etmesini göstermez. Buna rağmen kamuoyu, medya ve politik tartışmalarda bu tür durumlarda böylesine ilişkiler güçlü bir ikna aracı olarak kullanılması birçok soru işaretini de beraberinde getiriyor.
*
Sosyal psikoloji açısından bakıldığında insanlar karmaşık olayları anlamlandırmak için basitleştirici zihinsel kestime yollar kullanmak zorunda kalıyor. Bir kişi suçla ilişkilendirilen bir bireyle bağlantılı aynı karede göründüğünde toplum bu ilişkiyi anlamlı ve nedensel bir bağın zeminine koyar. Bu nedenle fotoğraflar, ortak toplantılar veya sosyal ağ bağlantıları zamanla kişinin itibarını etkileyen sembolik kanıtlara dönüşmesi mevcut şartlarda sürpriz değildir.
*
Hukuk açından bakıldığında modern ceza hukukunun temel ilkelerinden biri bireysel sorumluluktur. Bir kişinin yalnızca başkalarıyla olan ilişkileri nedeniyle suçlu kabul edilmesi hukuken geçerli bir delil sayılmaz. Buna rağmen kamuoyu yargısı ve medya söylemi çoğu zaman bu ilkeyi göz ardı ederek ilişki üzerinden suçlama mekanizmasını çalıştırarak haber üstüne haber üretebilir.
*
Özellikle ülkemizdeki birçok gazete manşetlerinde böylesine bir habere denk gelme olasılığı çok yüksektir. Hatta kimi bu haberlerden sonra ortadan yok olmuştur. Kimin de ısrarla kendini aklandırmaya çalışmıştır. Aslında böylesine pozisyona düşmemek için ne yapılması gerekir? Kötü insandan uzak durmak ve dostun ya da en yakın arkadaşın olsa bile böylesine bir durum yaşanmadan çevreni iyi analiz etmek bu soruya cevap olsa da yeterli değildir. Özellikle sansasyonel haberlerin malzemesi olan bu tür ilişkilendirmeler bireylerin itibarına, sosyal konumuna ve kamuoyu algısına ciddi biçimde etki ediyor. Bu nedenle ilişki yoluyla suç, her ülke için kaçınılmaz tartışmalarda güçlü bir retorik araç hâline gelebilir.
*
Özetle fotoğraf albümünüz yıllar sonra bambaşka bir haber bağlamında yeniden dolaşıma girdiğinde yalnızca geçmişini göstermez. Bulunduğu yeni anlamın etkisiyle yeni bir manada üretir. Bu nedenle suç işlemiş biriyle yıllar önce çekilmiş bir fotoğrafınız güzel bir anı olsa bile lakin bu karedeki kişi suça bulaşmışsa fotoğrafın anısı kalmaz. Evet fotoğraf değişmemiştir ancak onu çevreleyen anlatı değiştiği için toplumda oluşan anlam da dönüşür. Siz suçlu değilsiniz ama suçlunun arkadaşınız. Yan yana durduğunuz karelerdeki bireylere dikkat edin. Keşke burada olmasaydım dediğiniz insanlarla aynı fotoğrafa girmeyin. İtibar, sınırlarını korumak ve sadelikte saklıdır.