Cizre Hz. Nuh Aleyhisselam Türbesi ve Camisi’nin aslına uygun şekilde yeniden inşa edilmesi amacıyla Cizre Kaymakamı Ahmet Vezir Baycar başkanlığında ilk istişare yapıldı.
Yapılan istişareye Tarihçi-Araştırmacı Yazar Abdullah Yaşın, Araştırmacı-Yazar Abdulaziz Bilge, Dağkapı Mahallesi Muhtarı Cahfer Ebret, Hz. Nuh Cami İmamı Mevlüt Dakni, esnaf Fettah Cıvıldak, Kaymakamlık Özel Kalem Müdürü Selahattin Özkan ile Köylere Hizmet Götürme Birliği Müdür Vekili Raşit Munis yer aldı.
Yapının aslına uygun olarak yapılması hususunun özellikle ve hassasiyetle üzerinde durduğunu belirten Kaymakam Baycar, bu amaçla istişare yaptıklarını, yapının Cizre’nin mimari dokusuna ve kültürel değerlerine tam uyum sağlaması gerektiğini ifade etti.
Hz. Nuh as Cami ve Türbesi’nin geçmişi çok eskilere dayanır ki Hz. Nuh as Türbesi dünyanın en eski türbeleri arasında gösterilir. Cizre’de kadim adıyla Tur Mahallesi’nde (Dağkapı Mahallesi) bulunan, Dicle Nehri’nin taşıp aşamayacağı, çevresine göre yüksek bir tepelikte kurulmuştur. İslamiyet öncesinde burada Hz. Nuh as adına bir mabet olduğu bilinmekte ve 639’da İslamiyet’in Cizre’ye gelmesiyle birlikte cami olarak bu mekân günümüze kadar ulaşmıştır. Fakat bu süreçte cami ve türbe yapısı farklı değişimler görse de tarihî kaynakların tasvir ettiği formunu ta ki 1996 yılının öncesine kadar korumuştu. Bu tarihlerde ise ŞİRGEV adıyla kurulan (Şırnak İli ve İlçelerini Geliştirme Vakfı) vakıf, Habur Sınır Kapısı gelirleriyle Şırnak ve ilçelerinde altyapı, eğitim ve sosyal alanlarda projeler yürütmeyi amaçlamıştı. Bu projelerin birisi de Hz. Nuh Cami Külliyesi projesiydi. Camiyi tekrardan yapmak, genişletmek adına kurulan “Nuh Nebi Yaptırma Yaşatma Derneği” ile ŞİRGEV iş birliği yaparak inanç turizmine katkı sağlanacağı da düşünülen tarihî, mistik, kadim dokusu, formu bozularak ve Cizre mimarisiyle hiç hiçbir alakası olmayan şu anki modern görünümü sağlayan o içler acısı yapı ortaya çıkmış oldu.
Asıl mimari dokusundan tamamen uzaklaştırılan Hz. Nuh Türbesi ve Camisi’nin bu betonarme yığıntılarından Cizre halkı yıllarca mustariptir. Her gelen bir yetkiliye buranın aslına geri dönmesi için mücadele edip dert yanmıştır. Hatta Cizre’yi ziyaret eden Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy Beyefendi’ye, Hz. Nuh Türbe ve Cami ziyaretinde yine kendisine bu vahim vaziyeti ilettik. Cizre halkı, buranın tekrar aslına, o mistik ve haşyetli, ulvi, lâhuti havanın hissedildiği mekâna dönüşmesini büyük bir özlemle bekliyor. Ve daha pek çok bürokrata kimler neler söylenmedi ki. Her zaman buranın yeniden yapılacağına dair sıcak haberler dolaşır, mimarlar gelir, çizim yapar, bir hareketlilik olur ama devamı bir türlü gelmez. Çocukluğumdan bu yana bulunduğum bu kutsi mekânda nelere tanıklık etmedik ki.
Yakın zamanda Hz. Nuh Türbesi ve Camisi’nin tekrar onarılması haberleri ve girişimleri gündeme gelmesi bizleri tekrar heyecanlandırdı ve ümitlendirdi. Yine mimarlar, yine çizimler, yine tasarımlar… 24 Nisan’da Bitlis Vakıflar Bölge Müdürü Ali Osman Ayan Beyefendi, Hz. Nuh Türbesi, El Cezeri Türbesi ve Hz. Nuh Cami için yapılması planlanan çalışmalar öncesinde incelemelerde bulunmuştu. Yine 5 Haziran 2026’da Bitlis Vakıflar Bölge Müdürlüğünden “Hz. Nuh Türbesi’nde yapılması planlanan rekonstrüksiyon çalışmaları için Bölge Müdürümüz Ali Osman Ayan ve teknik ekip türbede incelemede bulundular.” haberiyle kurum kendi resmî hesabından duyuru yapmıştı.
Somut adımların sesleri gelse de Cizre halkını saran ciddi ve haklı bir endişesi var. Yapılacak bu çalışma aslına uygun yapılacak mı? Hz. Nuh Peygamber gibi “Ulul Azm” peygamberin yeri kendi heybetine ve ulviyetine yakışacak, o eski mistik, haşyetli havasını hissettiren Cizre’nin kadim mimarisine uygun yapılacak mı?
Duyduğum ve gördüğüm kadarıyla, yapımı kesinleşmeyen ama ilk etapta yapılmış bir mimari tasarım var. Bu örnek yapının görselinden hareketle, Hz. Nuh Türbesi’nin asli yapısıyla ve Cizre mimarisiyle hiçbir alakası olmaması nedeniyle Cizre’de hiç kimse tarafından benimsenmesi mümkün değildir. Zaten bu temsili yapı tasarımı yapılırken Cizre’nin kültürü, tarihi, mimarisi ve manevi havasına ve yapının geçmişine hâkim olanlarla bir istişare yapılmadığı anlaşılıyor ki adeta sanki bir “Veysel Karani” ziyaret yeri gibi bir ambiyans oluşturmuştur. Bu düşündürücü vaziyetten sonra Cizre Kaymakamımız Sayın Ahmet Vezir Baycar, çok ciddi ve hassasiyetle konunun üzerinde durmuştur. Kendisi de bir Cizre hayranı olan Sayın Kaymakamımızın bu hassasiyetlerini gösteren somut adımlar attığını biliyoruz.
Bunun en güzel örneği de 1 Ekim 2026 tarihinde, Cizre’nin kültürü, tarihi, mimarisi ve manevi havasına ve yapının geçmişine hâkim olanlarla, bizlerle çok önemli ve tarihi bir toplantı gerçekleştirmiş olmasıdır. Her birimize ayrı ayrı konuşma fırsatı vererek çok uzun bir toplantı gerçekleştirmiş oldu. Hayatını Cizre’ye vakfeden çok kıymetli Tarihçi-Araştırmacı Yazar Abdullah Yaşın hocam, Hz. Nuh as Türbe ve Camisi’nin eski, asli yapısını çizimlerle tasvir etti. Ben de Sayın Kaymakam Bey’e Hz. Nuh Türbesi’nin Sultan Abdülhamit Han döneminde çekilmiş bir fotoğrafını teslim ederek Cizre’nin mimari harcının Kürtçe “Cas” diye ifade ettiğimiz harç olduğunu ve detaylarını paylaştıktan sonra bir numune “Cas” kaymakam beye takdim ettim. Bizzat harcı gördükten sonra ustasıyla birlikte bunun için ayrı bir görüşme talimatı verdi. Cami imamı Müvlüt Dakni ve cami cemaatinden Fettah Çıvıldak, cami ve türbe ile olan tecrübelerini ve kıymetli fikirlerini sundular. Yapının bulunduğu Tur Mahallesi yani Dağkapı Mahallesi’nin Muhtarı Cahfer Ebret de kadim mabedin Cizre’ye yakışır bir şekilde olması için başından sonuna kadar üzerine düşecek görevlere hazır olduğunu dile getirdi.
Gerçekleştirilen bu tarihî ilk toplantıyla birlikte bu manevi mekânın geleneksel dokuya uygun olarak yapılması için önemli ilk istişare adımı atıldı. Projelendirme aşamasında mimar ve mühendislere rehberlik etmesi amacıyla eski fotoğraflar, tarihî görüntüler ve yazılı kaynaklardaki bilgiler esas alınacak. Yapının aslına sadık kalınması adına inşa sürecinde Cizre’nin özgün mimari malzemesi olan siyah-beyaz bazalt taşların kullanılması daha uygun olduğu ifade edilirken, bu kutsal mekânın ihya edilmesi için kurulan heyet aktif olarak çalışacak. İlki gerçekleştirilen istişare toplantılarının bundan sonraki süreçte de aşama aşama devam edeceği bilgisini de sizlerle paylaşmış olayım.
Bu vesile ile hassasiyetlerini göstererek bizleri toplantıya davet eden, Cizre’de bulunan Hz. Nuh as Türbesi ve Hz. Nuh Camisi, bu kadim türbe ve mabedin aslına uygun yapılması adına gayretlerini gösteren Kaymakamımız Sayın Ahmet Vezir Baycar’a teşekkür ederim.